دامنه حرکتی مفصل چیست؟ | شانه، آرنج، مچ دست + روشهای افزایش دامنه حرکتی مفصل چیست؟ | شانه، آرنج، مچ دست + روشهای افزایش دکتر محمد علی اخوت پور | فوق تخصص جراحی دست، ترمیمی و میکروسرجری

دامنه حرکتی مفصل چیست؟ | شانه، آرنج، مچ دست + روشهای افزایش

یکشنبه, 04 مهر 1400 ساعت 12:06
این مورد را ارزیابی کنید
(3 رای‌ها)

چکیده مطلب

آیا تا به حال به میزان حرکت و چرخش مفاصل خود دقت کرده اید؟ آیا از تاثیر دامنه حرکت مفاصل بر انجام فعالیت های خود اطلاع دارید؟ چه عواملی بر دامنه حرکت مفصل تاثیر می گذارند؟
داشتن دامنه حرکتی مطلوب به شما امکان می دهد آزادانه بدون درد و یا سفتی حرکت کنید و فعالیت ها و کار ها را بدون آسیب انجام دهید. در این مقاله به بررسی دامنه حرکت مفاصل و عوامل موثر بر آن می پردازیم.

دامنه حرکتی مفصل چیست؟

دامنه حرکتی مفصل محدوده ای است که مفصل بدون آسیب و به طور کامل می تواند در محدوده طبیعی خود حرکت کند. با این حال در زمان آسیب، مفاصل به طور کلی محدود به دامنه حرکتی کوچکتری هستند.
دامنه حرکت هم در مورد حرکت مفصل و هم در جهت حرکت آن کاربرد دارد. در ابتدا کاهش دامنه حرکتی ممکن است با درد معمولی همراه باشد، اما با گذشت زمان می تواند بدتر شود.

انواع دامنه ی حرکتی مفصل

سه نوع دامنه حرکتی وجود دارد که شامل موارد زیر می باشند:

  1. فعال

    دامنه حرکتی فعال به این معناست که چقدر می توانید از یک مفصل خاص هنگام فعالیت بدنی استفاده کنید.
  2. فعال کمکی

    دامنه حرکتی فعال کمکی شامل میزان حرکت مفصل آسیب دیده با کمک شخص دیگر و یا وسیله ی خاصی است.
  3. منفعل

    محدوده حرکتی منفعل به میزان حرکت هنگامی که از هیچ عضله ای برای حرکت دادن مفصل استفاده نمی کنید و حرکت توسط شخص دیگری انجام می شود، اشاره می کند.

نحوه آزمایش دامنه حرکتی مفصل

نحوه ی آزمایش دامنه حرکتی مفصل

پس از آسیب، اولین راه باید ملاقات با یک متخصص ارتوپدی باشد. در طول این قرار، متخصص با حرکت دادن قسمت های آسیب دیده بدن، دامنه حرکتی را ارزیابی می کند. متخصص ارتوپدی با استفاده از یک گونیامتر که زاویه ی حرکت را اندازه گیری می کند، تغییرات را ارزیابی و پیگیری می کند. او این کار را به سادگی با نگه داشتن گونیامتر در قسمت مفصل بدن و تنظیم آن اندازه گیری را انجام می دهند.

اهمیت دامنه حرکتی مفصل

داشتن دامنه حرکتی مناسب می تواند مزایای بی شماری را به همراه داشته باشد. علاوه بر اینکه می توان به درستی حرکت کرد، برخی از مهمترین مزایای آن عبارتند از:

  • جریان خون مناسب
  • قدرت عضلانی
  • انعطاف پذیری بالا
  • کاهش درد
  • عملکرد قوی تر
  • کاهش سختی
  • امکان کمتر آسیب دیدگی

دامنه حرکتی مفصل آرنج

دامنه ی حرکتی مفصل آرنج

مفصل آرنج یک مفصل لولا است که ثبات و حرکت فوق العاده ای را برای انجام فعالیت های روزانه ایجاد می کند. ماهیچه های قوی که در اطراف مفصل آرنج وجود دارند، اعمالی مانند خم شدن، کشش، حرکت کف دست رو به بالا و پایین را ممکن می کنند و ما را قادر می سازند تا فعالیت های روزانه ی خود را انجام دهیم. در صورت وجود آسیب یا ضربه به آرنج، این فعالیت ها می توانند مختل شوند.

دامنه حرکتی مفصل شانه

دامنه ی حرکتی مفصل شانه

مفصل شانه یک مفصل گوی و کاسه است که می تواند در تمام جهات، حرکت کند. این مفصل دارای آزادی حرکت بیشتری نسبت به مفصل لولا مانند آرنج یا زانو است. همچنین از آنجا که شانه متحرک ترین مفصل بدن است، به دلیل میزان حرکتی که می کند، ناپایدارترین مفصل بدن است.

دامنه حرکتی مفصل مچ دست

دامنه ی حرکتی مفصل مچ دست

در مچ دست، چندین مفصل مجزا بین دیستال، اولنا و کارپال وجود دارند. گروهی از هشت استخوان که در مچ دست قرار دارند با هم این مفصل ها را تشکیل می دهند و خم شدن، کشش، حرکت مچ دست به سمت چپ و راست را امکان پذیر می کنند.

عوامل موثر بر دامنه حرکتی مفصل

در ادامه شما را با فاکتور های موثر بر دامنه حرکتی مفصل آشنا می کنیم:

  1. ساختار مفصل

    ساختار مفصل به چگونگی جهت گیری استخوان ها، تاندون ها، رباط ها و ماهیچه ها در مفصل اشاره می کند تا دامنه خاصی از حرکات را امکان پذیر کند. برخی از مفصل ها تنها یک دامنه حرکتی را ارائه می دهند مانند مفصل آرنج، جایی که به بازو اجازه می دهد تا فقط خم و یا کشیده شود. برخی دیگر از حرکات متنوعی مانند مفصل گوی و کاسه به شانه این اجازه را می دهند تا جایی که می تواند در تمام جهات حرکت کند.
  2. توده عضلانی یا چربی

    چربی اضافی یا توده عضلانی ممکن است با مسدود کردن مسیر حرکت مفصل، از محدوده طبیعی حرکت آن جلوگیری کند. به عنوان مثال یک شکم بیرون زده می تواند میزان حرکت لگن و کشیدن زانو به سمت دنده ها را محدود کند.
  3. عدم تقارن بدن

    افرادی که ورزش های نامتقارن انجام می دهند، مانند تنیس و بیس بال، احتمالاً دامنه حرکتی کمتری در شانه و یا لگن سمتی که در هنگام ورزش کم تر فعال است، داشته باشند. سمت فعال تر بدن ممکن است هماهنگی، قدرت و ثبات بیشتری نسبت به طرف دیگر داشته باشد. این امر در مورد سایر فعالیت های روزانه مانند جارو کردن، نوشتن و حمل کیف نیز صدق می کند.
  4. آسیب دیدگی و بیماری

    درد ناشی از آسیب و یا بیماری باعث می شود تا ماهیچه های محل آسیب دیده در نتیجه ی واکنش به بیماری یا جراحت منقبض می شوند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود، بنابراین دامنه حرکتی مفصل محدود می شود. چنین شرایطی شامل آرتریت، بورسیت، کبودی، دررفتگی و پیچ خوردگی مفصل است. محدوده ی حرکتی منظم را می توان با توانبخشی و درمان مناسب مانند تمرینات اصلاحی، ماساژ، گرما درمانی و طب سوزنی در طول زمان بدست آورد.
  5. قابلیت کشش بافت

    منظور از کشش بافت، کشش و انعطاف پذیری ماهیچه ها و بافت های همبند اطراف آن ها است. اگر به طور منظم کشیده یا جابجا نشوند، ممکن است سفت شده و کشش خود را از دست بدهند که بر میزان حرکت تأثیر می گذارد.
    در ورزش قبل از تمرین، باید تمرینات گرم کردن را که باعث حرکت مفصل در دامنه کامل حرکت خود می شوند را انجام دهید.

افزایش دامنه حرکتی مفصل

افزایش دامنه حرکتی مزیتی است که اغلب از طریق ماساژ به دست می آید. افزایش دامنه حرکتی می تواند در مفاصل و ماهیچه ها رخ دهد. هنگامی که مفاصل و ماهیچه ها سفت و یا کشیده هستند، حرکت محدود می شود و درد افزایش می یابد. هدف ماساژ رفع گرفتگی عضلات است. هنگامی که ماهیچه ها شل شده و انعطاف پذیری آن ها افزایش می یابد، دامنه حرکت در اطراف مفصل افزایش می یابد.

عوامل موثر در کاهش دامنه ی حرکتی مفصل

موارد زیر می توانند باعث محدودیت حرکتی در مفاصل شوند:

  1. شرایط پزشکی

    برخی از شرایط پزشکی مرتبط با محدودیت دامنه حرکتی در مفاصل عبارتند از:
  2. اسپوندیلیت آنکیلوزان

    نوعی آرتریت است که عمدتا ستون فقرات را درگیر می کند.
  3. آرتروز (OA)

    که شایع ترین نوع آرتریت مربوط به سن و ساییدگی مفاصل است.
  4. آرتریت روماتوئید (RA)

    یک نوع بیماری خود ایمنی است که ناشی از حمله سیستم ایمنی به مفاصل بدن می باشد.
  5. آرتروز کودکان

    آرتروز نوجوانان یک نوع بیماری خود ایمنی است که در کودکان زیر 16 سال رخ می دهد.
  6. فلج مغزی (CP)

    فلج مغزی گروهی از اختلالات عصبی است که باعث فلج عضلات و از دست دادن کنترل بدن می شود.
  7. سپسیس مفصل ران و سایر مفاصل

    این بیماری عفونت باکتریایی مفاصل است.
  8. سایر علل محدودیت دامنه حرکتی عبارتند از:

    • التهاب بافت های نرم اطراف مفصل و یا تورم مفصل
    • سفتی عضلات
    • درد
    • در رفتگی مفصل
    • شکستگی آرنج
    • شکستگی در سایر نواحی بدن

تاثیر فیزیوتراپی بر بهبود دامنه حرکتی مفصل

تاثیر فیزیوتراپی بر بهبود دامنه ی حرکتی مفصل

تمرینات محدوده حرکتی با هدف حرکت دادن یک مفصل خاص و بافت های نرم اطراف به گونه ای که باعث تحریک بهبودی و محافظت در برابر صدمات بیشتر شود، انجام می شود. این تمرینات می توانند از طیف وسیعی از عوارض مانند کوتاه شدن عضلات، رباط ها و تاندون ها جلوگیری کنند.
فیزیوتراپی برای افزایش دامنه ی حرکتی همچنین می تواند به بیمار در درمان جراحی و آسیب های مختلف کمک کند تا او را به بسیاری از فعالیت های قبلی خود، بازگرداند.
شروع زودتر درمان می تواند بیشترین مزایای فیزیوتراپی را به همراه داشته باشد. این درمان ها شامل مورد زیر می باشند:

  1. تمرین های ورزشی منفعل

    این تمرینات با راهنمایی های فیزیوتراپیست و توسط خود بیمار جهت افزایش انعطاف پذیری و بهبود دامنه حرکتی مفصل انجام می شود.
  2. تمرین های ورزشی غیر منفعل

    در این تمرینات فیزیوتراپیست محل آسیب دیده را حرکت می دهد و به افزایش دامنه حرکتی مفصل کمک می کند.
  3. گرما درمانی

    استفاده از کمپرس گرم به افزایش جریان خون و اکسیژن رسانی به بافت های آسیب دیده و در نتیجه بهبود دامنه حرکتی مفصل کمک می کند.
  4. تحریکات الکتریکی با TENS

    تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست و به وسیله ی دستگاه TENS انجام می شود که به بهبود دامنه حرکتی مفاصل کمک می کند.
  5. موبیلیزیشن

    این تکنیک با استفاده از فشار دست و یا دستگاه برای بازگرداندن حرکت و کاهش درد و اسپاسم عضلانی برای حفظ عملکرد و تحرک طولانی مدت ضروری است.
  6. اولتراسوند تراپی

    در این روش با استفاده از دستگاه اولتراسوند و تولید امواج مکانیکی به تحریک بافت آسیب دیده جهت افزایش سرعت بهبودی و بازگشت دامنه حرکتی مفصل کمک می کنند.
  7. سی پی ام (CPM)

    دستگاهی است که مفصل را به صورت منفعل در محدوده حرکتی از پیش تعیین شده حرکت می دهد. این دستگاه ها می توانند بعد از جراحی برای کاهش سفتی مفصل و بهبود دامنه حرکتی مورد استفاده قرار گیرند.
  8. کایروپراکتیک

    کایروپراکتیک می تواند تحرک را بهبود بخشد. متخصص کایروپراکتیک از طریق روش های معمول مانند استفاده از دست و انجام حرکات متناسب با شرایط بیمار، می تواند به بهبود دامنه حرکتی مفصل کمک کند.

زمان مراجعه به پزشک

دامنه حرکت هرکدام از مفاصل بدن ممکن است تحت تاثیر عواملی تغییر کند. در صورت مشاهده ی هرکدام از موارد زیر به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید:

  • در صورت هرگونه کاهش در محدوده طبیعی حرکت مفاصل خود به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید.
  • اگر نمی توانید یک یا چند مفصل را کاملاً صاف یا خم کنید و یا اگر در حرکت دادن یک مفصل خاص مشکل دارید.
  • مردم همیشه از محدوده ی حرکتی طبیعی خود اطلاع ندارند. ممکن است به دلیل نامربوطی به پزشک مراجعه کنند و متوجه شوند که در یک یا چند مفصل خود دچار کم تحرکی هستند.

سوالات متداول

  1. وسیله اندازه گیری دامنه حرکت مفصل چیست؟

    گونیومتر ابزاری است که دامنه حرکتی موجود در یک مفصل را اندازه گیری می کند.
خواندن 172 دفعه

نظر دادن